آموزش جامع گوگل ریدر (Google Reader) + نسخه PDF

---

فکر می کنم حتما با گوگل ریدر آشنا هستید یا حداقل نام آنرا شنیده باشید . اگر هنوز جزء کاربران این موهبت مجازی نیستید ؛ باید عرض کنم که تابحال از موقعیت خارق العاده ای محروم بوده اید ! ولی جلوی ضرر را از هرکجا که بگیرید منفعت است . قبلا در یک مطلب به طور خلاصه به معرفی فید و گوگل ریدر پرداختم . در مقاله ای که پیش رو دارید ؛ تمام سعیم را به کار بستم تا با دانش اندکی که دارم این سرویس جذاب را به طور کامل به علاقه مندان معرفی کنم . بعد از خواندن این مقاله با اکثر بخش ها ؛ ویژگیها و امکانات آن آشنا خواهید شد و می توانید کار خود را با آن آغاز کنید . همچنین اگر العان حوصله و وقت کافی برای خواندن این مقاله نسبتا طولانی را ندارید ؛ می توانید نسخه PDF همین مطلب را در ادامه دانلود کنید .

برای دانلود نسخه pdf این آموزش روی عکس فوق کلیک کنید

قدم اول : چرا گوگل ریدر ؟

گوگل ریدر ؛ یک اپلیکیشن تحت وب برای مطالعه فید یا خوراک اینترنتی است  (فید چیست ؟). به کمک گوگل ریدر می توانید ؛ سایت ها و وبلاگ های مورد علاقه مود را بدون مراجعه مستقیم به آنها ؛ به طور مستمر دنبال کنید . امکان دسته بندی ؛ تگ گذاری ؛ به اشتراک گذاری ؛ سرعت بالا و بسیاری المان های دیگر باعث شده است گوگل ریدر در بین رقبای خود ؛ بیشترین تعداد کاربر را داشته باشد .

با گوگل ریدر می توانید سایتهای بیشتری را در زمان کمتری مرور کنید . این شاید بزرگترین مزیت استفاده از یک فیدخوان باشد . همینکه می توانید در یک صفحه ؛ صدها سایت را در کنار هم به طور مرتب داشته باشید و آنها را دنبال کنید برای روی آوردن به آن به نظر کافی می رسد

قدم دوم : چطور می توانم از گوگل ریدر استفاده کنم ؟

برای استفاده از گوگل ریدر ؛ می بایست یک اکانت در گوگل یا همان جیمیل خودمان داشته باشید . اگر دارید ؛ به جیمیل خود وارد شوید و اگر ندارید ؛ یکی ایجاد کنید . استفاده از گوگل ریدر و سایر سرویس های گوگل رایگان و توسط یک اکانت صورت می گیرد . بعد از ورود یا ساخت اکانت در گوگل ؛ به این آدرس مراجعه کنید . اگر در دسترسی مستقیم به این آدرس مشکل داشتید ؛ از منوی بالای جیمیل بر روی گزینه Reader کلیک کنید . قاعدتا می بایست صفحه ای مطابق شکل زیر را مشاهده کنید :

قدم سوم : سایت های مورد علاقه خود را مشخص کنید و به گوگل ریدر اضافه کنید

برای شروع می توانید از همین یک میلاد استفاده کنید . وارد گوگل ریدر شوید و از منوی سمت راست ؛ برروی گزینه Add A Subscription کلیک کنید . در کادری که ظاهر می شود ؛ آدرس www.1milad.com یا سایت دیگر را وارد کنید و روی گزینه ADD کلیک کنید. شما با موفقیت توانستید اولین سایت مورد علاقه خود را به گوگل ریدر اضافه کنید

سوال : اگر با خطا روبرو شدم چکار باید کرد ؟

گوگل ریدر توانایی شناسایی فید اکثر سایت ها و وبلاگهایی که این سرویس را ارائه می کنند را دارست. اما در برخی مواقع ممکن است گوگل نتواند اینکار را بدرستی انجام دهد ؛ آنوقت است که باید آدرس فید سایت مورد نظر را کشف و به طور مستقیم به گوگل ریدر معرفی کنید . برای اینکار ؛ سه روش وجود دارد .

روش اول : در نوار آدرس مرورگر ؛ همانجایی که آدرس سایت را وارد می کنید ؛ در صورتیکه که سایت مورد نظر فید ارائه کند ؛ یک گزینه نارنجی رنگ اضافه خواهد شد که با کلیک روی آن به صفحه فید ان منتقل خواهید شد .

کافیست این آدرس را کپی کنید و قدم سوم را با این آدرس بردارید .

روش دوم : معمولا اکثر سایت ها و وبلاگها نظیر یک میلاد در بخشی از سایت خود به معرفی فید سایتشان می پردازند . با مراجعه به این قسمت و کپی آدرس فید می توانید گام دوم را بردارید . در یک میلاد ؛ این قسمت در سمت چپ واقع شده است :

روش سوم : سرویس های مورد استفاده سایت ها و وبلاگ ها نظیر وردپرس ؛ جوملا ، بلاگفا و… یک فرمت مشخص برای ارائه فید دارند که با قدری کارکردن با آنها دستتان خواهد آمد . در زیر فرمت فید چند سرویس دهنده مطرح را میبینید :

وردپرس : www.example.com/feed

جوملا : www.example.com/feed/rss

بلاگ اسپات : feed:http://example.blogspot.com/feeds/posts/default?alt=rss

بلاگفا : www.example.blogfa.com/rss.aspx

میهن بلاگ : www.example.mihanblog.com/post/rss

بعد از اضافه کردن فید یک سایت به گوگل ریدر ؛ عنوان آن از منوی سمت چپ قابل رویت است که با کلیک روی آن ؛ مطالب آن را می توانید مشاهده کنید.

با کلیک روی عکس ؛ آنرا در اندازه واقعی مشاهده کنید

توصیه اخلاقی : برخی سایت ها و وبلاگها برای اینکه آمار مخاطبین فیدشان را مدیریت کنند ؛ از فیدبرنر استفاده می کنند . از همینرو بهتر است به منظور احترام به نویسنده ؛ فید سایت های مورد نظرمان را در صورتی که آدرس فیدبرنر ارائه کردند ؛ از این طریق دنبال کنیم . البته اینکار مزینی نیز دار . در صورتیکه نوسنده ما آدرس سایت خود را عوض کند ؛ مثلا از وردپرس به بلاگر مهاجرت کند ؛ آن را از دست نخواهیم داد ؛ چرا که آدرس فیدبرنر همیشه یکسان باقی خواهد ماند .

سوال : اگر سایتی فید نداشت ؛ چکار کنیم ؟

متاستفانه برخی از سایت ها ؛ هنوز هم از این نعمت برخوردار نیستند . البته راههای برای فید دار کردن سایت های بدون فید وجود دارد که انشالله در فرصتی مناسب ؛ راهنمای آنرا نیز خواهم نوشت . ولی در حال حاضر بهتر است از همان شیوه سنتی و بازدید مستقیم استفاده کنید .

قدم چهارم: دسته بندی کنید

تا زمانیکه تعداد سایتها و وبلاگهای گوگل ریدرتان زیاد نباشند ؛ شاید به اینکار نیازی نداشته باشید . ولی وقتی صدهها سایت را با موضوعات و محتوای مختلف دنبال کنید ؛ آنوقت دیگر دنبال کردن همه آنها در کنار هم کمی سخت خواهد شد . در گوگل ریدر می توانید سایتها را در دسته بندی های مختلف قرار دهید . مینیمال ؛ فتوبلاگ ؛ علمی یا هر دسته دیگری که دوست دارید . برای اینکار دو راه وجود دارد.

روش اول : بعد از ورود به گوگل ریدر و کلیک روی نام سایت مورد نظر از منوی سمت چپ  ؛ از منوی بالای صفحه روی گزینه Feed Setting کلیک کنید و از منوی بازشده ؛ روی New folder کلیک کنید . سپس می توانید نام فولدر جدید را وارد کنید . بعد از وارد کردن نام فولدر و فشردن دکمه OK ؛ این فولدر در لیست فولدر های شما قرار می گیرد و فید مورد نظر در آن قرار خواهد گرفت . از این روش می توانید تک تک فید ها را به فولدر های دلخواه اضافه کنید .

روش دوم : از منوی سمت چپ گوگل ریدر ؛ لیست سایتهای مشترک شده را مشاهده می نمائید .به محضی که نشانگر ماوس را روی هرکدام از آنها قرار دهید ؛ یک فلش کوچک آبی رنگ ( ) در سمت راست نام سایت ظاهر میشود که با کلیک روی آن منویی شبیه به شکل زیر ظاهر خواهد شد . در ایجا می توانید فولدر جدیدی ایجاد کنید یا آنرا به فولدرهای از قبل ساخته شده اضافه کنید . در این روش ؛ سرعت عمل شما برای تفکیک سایتها به مراتب بالاتر میرود .

تبریک ! شما توانستید فیدهایتان را به خوبی مدیریت و دسته بندی کنید . در آینده از فواید بسیار اینکار لذت خواهید برد .

قدم پنجم : دوست بدارید ؛ همه خوان کنید و تگ بگذارید !

البته می توانید مثل خیلیها تنها خواننده مطالب باشید و گوگل ریدرتان را به یک اتاق دربسته تبدیل کنید که نه کسی بفهمد چه میخوانید و نه بدانید دیگران چه می خوانند ! ولی توصیه می کنم از ابزارهای متعدد اجتماعی سازی آن استفاده کنید و لذت مطلب خوانیتان را چند برابر کنید . گوگل ابزارهای  مختلفی را برای اینکار در نظر گرفته است

وقتی یک مطلب از یک سایت را باز می کنید ؛ در انتهای کادر مربوطه نوار زیر را مشاهده می کنید . این هشت گزینه ؛ هر کدام کاراییی متفاوتی دارند :

ADD Star : با فشردن این لینک ؛ این مطلب ستاره دار می شود . شما می توانید تمامی مطالب ستاره دار شدیتان را از منوی سمت چپ گوگل ریدر مشاهده کنید . از این گزینه می توانید برای مشخص کردن مطالب برتر استفاده کنید . اینگونه دسترسی مجدد به آنها بسیار ساده خواهد شد.

Like : اگر این مطلب را دوست داشتید ؛ این دوست داشتن را اعلام کنید ! بقیه خوانندگاه این مطلب این ابراز علاقه شما را خواهند دید !

Share : اگر فکر می کنید خواندن این مطلب برای بقیه دوستانتان مفید است ؛ آنرا به اشتراک بگذارید . در ادامه در مورد اشتراک گذاری بیشتر توضیح خواهم داد.

Share With note : این گزینه دقیقه کار گزینه قبل را انجام می دهد ؛ با این تفاوت که می توانید یک متن اضافی که می تواند شامل توضیح یا هر چیز دیگری باشد به آن اضافه کنید.

Email : با کلیک روی این گزینه ؛ این مطلب را به ایمیل دوستانتان ارسال کنید.

Keep unread : در گوگل ریدر وقتی مطلبی را باز می کنید ؛ یعنی آنرا خوانده اید و از لیست آپدیت ها حذف می شود . اگر مایلید کماکان این مطلب را در لیست نخوانده ها داشته باشید روی این گزینه کلیک کنید.

Sent to : با استفاده از این گزینه می توانید این مطلب را به شبکه های اجتماعی ارسال کنید . در ادامه درباره این گزینه بیشتر توضیح خواهم داد .

Edit Tags : به طور پیشفرض تمامی مطالب حاوی یک تگ هستند که این تگ ؛ نام دسته یا فولدر آن سایت است . شما می توانید برای مدیریت بیشتر روی مطالب  و سهولت در دسترسی های بعدی ؛ تگ های دلخواه را به آنها اضافه کنید . به شخصه این امکان را خیلی دوست دارم و اگر به طور مستمر از آن استفاده کنید ؛ مطالب خوانده شدیتان را راحتتر دنبال می کنید .

قدم ششم : با دیگران رابطه برقرار کنید

تا اینجا شما سایت ها و وبلاگهای مورد علاقیتان را با موفقیت به گوگل ریدر اضافه کردید . در واقع صرفا مطالبی را در اختیار دارید که خودتان مفید می دانید . اما گوگل ریدر این امکان را به شما می دهد که علاقه مندیهای خود را با دوستان مجازیتان به اشتراک بگذارید و مطالب مورد علاقه دوستانتان را مطالعه کنید .

حتما می پرسید چگونه می توانم دوستانی را به گوگل ریدر اضافه کنم . شما می توانید افراد رو بر مبنای نام یا آدرس جیمیلشان دنبال کنید . برای اینکار روی گزینه People You Flow از منوی سمت چپ گوگل ریدر کلیک کنید . در صفحه بعدی روی گزینه ای که در شکل زیر نمایش داده شده است .

بعد از کلیک روی گزینه فوق ؛ صفحه زیر بازخواهد شد . در کادر مشخص شده می توانید افراد مورد نظر خود را جستجو کنید . در صورتیکه نام شخص را وارد کنید ؛ فرد را در صورت وجود پیدا خواهد کرد . ولی اگر آدرس جیمیل وی را وارد کنید ؛ بدون جستجو به لیست دوستانتان اضافه خواهد کرد. البته توجه داشته باشید که تنها در صورتیکه فرد مورد نظر دارای اشتراک های عمومی باشد ؛ شما می توانید آنها را ببینید . برخی افراد اشتراک های خود را محدود می کنند .

با این روش می توانید افرادی را که میشاسید به گوگل ریدر اضافه کنید . اگر هم مایلید با افراد بیشتری رابطه گوگلی برقرار کنید ؛ به مطالبی که میخوانید دقت بیشتری داشته باشید . معمولا مطالب خوب و مفید را افراد زیادی دوست داشته (Like) یا همه خوان (Share) کرده اند . با کلیک روی نام هر کاربر به صفحه وی هدایت خواهید شد و در صورت علاقه به مطالب همه خوان شده وی ؛ آنرا دنبال کنید .

در نقطه مقابل ؛ اگر مطالعه همه خوان شده شما مفید باشد و به طور مستمر مطالب مختلف را لایک بزنید یا همه خوان کنید ؛ بعد از مدتی افرادی نیز شما را دنبال خواهند کرد . اینگونه شبکه گوگلی شما شکل خواهد گرفت

نکته : یکی از ویژگیهای گوگل ریدر که اینروزها بسیار به آن علاقه مند شدم ؛ هماهنگ سازی آن با Google Buzz است . انشالله بزودی برای این سرویس گوگل نیز راهنمایی خواهم نوشت.

قدم هفتم : با ابزار اضافی گوگل ریدر آشنا شوید

قسمت هایی که تابحال با آنها آشنا شدید و ازشان استفاده کردید ؛ اجزای اصلی گوگل ریدر هستند که هر کاربری میبایست کار با آنها را بلد باشد . اما مثل هر سرویس دیگری ؛ گوگل ریدر هم دارای ابزارهای متعددی دیگری نیز هست که داشتن آگاهی از آنها می تواند سطح کاربری شما را ارتقا بخشد .در ادامه به معرفی نکات حرفه ای تر و تکنیک های استفاده بهتر و مستمر تر از این ابزار آنلاین خواهم پرداخت .

۱ – Trends : آمار فعالیت های شما در گوگل ریدر

از منوی سمت چپ و با کلیک روی گزینه Trends می توانید به آمار فعالیت هایتان در گوگل ریدر دست پیدا کنید . نمایش تعداد سایتهای مشترک ؛ تعداد آیتم های خوانده شده در یک ماه و در کل ؛ تعداد همه خوان کرده ها ؛ مشترک ها و خیلی چیزهای دیگر از جمله آمارهائیست که از این قسمت می توانید به دست آورید . همچنین یه گراف آماری نیز از تعداد فیدهای دریافتی و خوانده شده و مقایسه ایندو با هم نیز از این قسمت قابل دریافت است .

2- Explore : مطالب و سایتهای توصیه شده

پیشنهاد می کنم هرزچندگاهی به این قسمت نیز سری بزنید . گوگل با بررسی سایت ها و آیتم های مورد علاقیتان ؛ سایت ها و مطالب مرتبطی را به شما پیشنهاد می کند . با کلیک روی گزینه Recommended itemsRecommended sources می توانید سایت های همسو با علاقه مندیتان را مشاهده کنید و در صورت تمایل ؛ آنها را نیز دنبال کنید . ایندو گزینه از منوی سمت چپ و قسمت Explore قابل دسترس هستند. می توانید برترین آیتم های خوانده شده توسط همه کاربران گوگل ریدر را مشاهده کنید . معمولا مطالب این قسمت به زبان انگلیسی هستند . همچنین با کلیک روی گزینه

3- تنظیم نحوه نمایش سایت های مشترک

شما می توانید نحوه نمایش و ترتیب قرارگیری سایتهای مشترک شدیتان را در گوگل ریدر مدیریت کنید . برای چیدمان دلخواه ؛ از منوی سمت چپ و قسمت Subscription ؛ برروی آیکون ( ) کلیک کنید تا شکل زیر نمایان شود.

همانطور که مشاهده می کنید ۱۱ گزینه مختلف وجود دارد که عملکرد هرکدام بدین شرح است :

Refresh : فید ها را بازخوانی می کند و درصورتیکه آپدیت جدیدی به آنها اضافه شده باشد آنرا به گوگل ریدر شما اضافه می کند . البته عمل رفرش هر دقیقه به طور خودکار صورت می گیرد .

Show Unread Counts : با فعال کردن این گزینه ؛ تعداد آیتم های نخوانده مربوط به هر سایت جلوی نام آن نمایش داده می شود

Hide Unread Counts : این گزینه تعداد آیتم های نخوانده را مخفی می کرده و نمایش نمی دهد

Sort Alphabetically : با انتخاب این گزینه ؛ سایتها بر مبنای حروف الفبا مرتب می شوند .

Sort Drag and Drop : با انتخاب این گزینه ؛ سایت ها با چیدمان دلخواه مرتب می شوند . تنها کافیست محل آنها را با درگ کردن مشخص کنید .

Show All : با فعال کردن این گزینه ؛ کلیه سایتها اعم از خوانده شده و نخوانده در لیست نمایش داده می شوند .

Show Updated : با فعال کردن این گزینه ؛ تنها سایتهایی که دارای مطلب نخوانده و بروز باشند نمایش داده می شوند .

Use Favicons : با انتخاب این گزینه آیکون سایت های مشترک شده در کنار نامشان نمایش داده می شود.

Use Default icons : یک آیکون پیش فرض برای سایتها نمایش داده می شود .

Add a Subscription : سایت جدید اضافه کنید!

Manage subscription : می توانید سایتهای مشترک شده را مدیریت کنید . درباره این گزینه در ادامه بیشتر توضیح داده خواهد شد .

4- تنظیم نحوه چیدمان فید ها

به طور پیش فرض فید ها به ترتیب زمان انتشار مرتب می شوند . اگر میخواهید این ترتیب را عوض کنید ؛ بعد از کلیک روی سایت مورد نظر (یا فولدر مورد نظر) از منوی بالا روی گزینه Feed Setting کلیک کنید تا صفحه زیر ظاهر شود

معمولا گزینه اول به طور پیش فرض فعال است که فید ها از به ترتیب انتشار مرتب می کند . اگر گزینه دوم (Sort by oldest) را انتخاب کنید ؛ فید ها به طور معکوس (از آخر به اول) مرتب می شوند . گزینه سوم (Sort by Magic) فید ها را به صورت رندم مرتب می کنند .

Unsubscribe : با کلیک روی این گزینه ؛ اشتراک این سایت را لغو می کنید

Rename Subscription : با انتخاب این گزینه می توانید نام این فید را تغییر دهید .

Translate into My Language : با انتخاب این قسمت می توانید فیدها را به زبان پیش فرضی که در تنظیمات گوگل ریدر انتخاب کردید ترجمه کنید . متاستفانه هنوز زبان فارسی به این قسمت اضافه نشده است .

در کنار Feed Setting ؛ گزینه Mark All as Read وجود دارد که با کلیک روی آن تمام فیدها به حالت خوانده تغییر وضعیت می دهند . همچنین می توانید با کلیک روی فلش کنار آن ؛ فیدهای مریوط به قبلتر از یک روز ؛ یک هفته یا دو هفته را به حالت خوانده شده در بیاورید . این گزینه برای زمانیکه های تعداد فیدهای نخواندیتان خیلی زیاد می شود کاربرد دارد .

5- تنظیم نحوه نمایش فیدها

فیدها در گوگل ریدر به دو حالت نمایش میدهد .

list : در این حالت فیدها به صورت لیست و هر فید در یک خط نمایش داده میشود . این حالت فضای کمتری از صفحه را اشغال می کند و می توانید تیتر مطلب را به صورت درشت تر و کلمات اول متن را در ادامه تیتر ببینید . مرور کردن فیدها در این روش بسیار آسانتر و سریعتر صورت می گیرد . همچنین سرعت لود شدن فیدها در این روش سریعتر خواهد بود .

Expanded : در این روش فید ها به طور کامل و در در پی هم نمایش داده می شود . این روش چندان باب طبع من نیست ؛ ولی اگر اینترنت پر سرعت دارید ؛ با این روش خواندن فیدها راحتتر صورت می گیرد . برای تغییر وضعیت نمایش فید ها بعد از ورود به صفحه فید یک سایت ؛ از منوی بالا سمت راست روی گزینه مورد نظر کلیک کنید .

۶ – بسته خوراکی درست کنید و به اشتراک بگذارید !

گوگل ریدر این امکان را به شما می دهد که سایتهای هم موضوع یا مرتبط با هم را در قالب یک فید واحد تولید و بین دوستانتان به اشتراک بگذارید . فرض کنید شما ده سایت خوب را با یک موضوع خاص مطالعه می کنید ؛ اگر بخواهید تک تک آنها را به دوستانتان معرفی کنید کار کمی سخت می شود. با این روش می توانید تمام آنها را در یک بسته قرار دهید و این بسته را بین دوستانتان به اشتراک بگذارید . برای اینکار از منوی سمت چپ گوگل ریدر بر روی گزینه Browse for stuff کلیک کنید تا صفحه زیر ظاهر شود :

همانطور که میبیند چند بسته (bundles) به شما معرفی شده است که شامل بسته های تولید شده توسط گوگل و دوستان شماست . برای عضویت و دنبال کردن هر کدام از این بسته ها برروی گزینه Subscribe کلیک کنید .  برای تولید بسته جدید روی گزینه Create A bundle کلیک کنید .

در این مرحله تنها کافیست سایتهایی که میخواهید در بسته شما قرار گیرد را با ماوس به درون کادر مشخص شده درگ کنید . بعد از اینکه تمام سایت های مورد نظر را اضافه کردید ؛ کلید Save را فشار دهید . البته قبل از آن نام و توضیحات بسته را در بالای کادر وارد نمائید .بعد از ذخیره بسته ؛ صفحه زیر ظاهر می شود .

بسته شما آماده شده و العان می توانید آنرا بین دوستانتان به اشتراک بگذارید. از گزینه سمت راست می توانید آدرس بسته را به دوستانتان ایمیل کنید یا به سایتتان اضافه نمائید .

قدم هشتم : تنظیمات گوگل ریدر

برای اینکه از گوگل ریدر با تنظیمات دلخواه استفاده کنید ؛ از بالای صفحه سمت راست روزی گزینه Setting و سپس Reader Setting کلیک کنید.

بعد از چند ثانیه وارد صفحه تنظیمات گوگل ریدرخواهید شد که دارای ۶ سربرگ است .

سربرگ اول : Preferences

تنظیمات کلی در این قسمت صورت می گیرد

از طریق ابزارهای این سربرگ می توانید می توانید برای قسمت های مختلف گوگل ریدر بوکمارکت ایجاد کنید . بوکمارکت ؛ ابزاریست که دسترسی شما را به قسمت های مختلف یک اپلیکیشن راحتتر می کند و به شما این امکان را می دهد که در نوار ابزار خود به قسمت مورد نظر لینک ایجاد کنید . شاید جالب ترین قسمت این سربرگ ؛ بوکمارکت مربوط به اشتراک باشد . با افزودن بوکمارت Subscribe as you surf به نوار ابزارخود ؛ تنها با کلیک روی این گزینه می توانید سایت یا وبلاگ جاری را به گوگل ریدر خود اضافه کنید . برای افزودن آن ؛ ماوس را روی آن گرفته و به سمت نوار ابزار بکشید و رها کنید

دانلود نسخه PDF :می توانید نسخه PDF مقاله فوق را از اینجا دریافت کنید . فایل برروی سرور ۴shared قرارداده شده است .

مطلب فوق برگرفته از سایت www.1milad.com می باشد.

زبان کردی و گویشهای آن

---

                 زبان کردی و گویشهای آن

 
زبان شناس بزرگ بریتانیا ″ هنری سویت ″ می گوید : ″ زبان ، وسیله بیان عقاید و افكار با استفاده از اصوات موزون است . ″ برنارد بلوچ و جورج . ل . تراگر″ زبان شناسان آمریكایی نیز در تعریف خود از زبان می گویند : زبان ، سیستمی از علایم است كه گروهی از انسانها بر سر استفاده از آن به توافق رسیده اند . شیرازی نیز در ″ فرهنگ محیط ″ می گوید : زبان مجموعه اصواتی است كه هر ملت ، مقصود خود را با آن بیان می نماید .

زبان شناسنامه هویت ملتهاست ، به بالندگی می رسد ، رشد می كند ، متحول می شود ، در زمان ها و مكانهای مختلف دگرگون می شود و در اثر اختلاط فرهنگ های گوناگون تغییر می كند .

با نگاهی به شاخه های زبان های مستقل در جهان می توانیم جایگاه زبان خویش ( زبان كردی ) را در میان این زبان ها مشخص نماییم  . بی شك زبان كردی از یكی از دو شاخه اصلی به وجود آمده است .

1- زبان های هندی شامل : پنجآبی ، گجراتی ، بهاری ، بنگالی ، هندی غربی و شرقی ، باركراتی و راجاسانی .

2- زبان های ایرانی شامل : فارسی كهن و نو ، كردی ، بلوچی ، زبان منطقه پامیر ، اسیتی در منطقه قفقاز و افغانی ( در واقع افغانی زبان نیست بلكه نام سرزمین و كشوری به همین نام است كه ساكنان آن به زبانهای پشتو – اردو – تاجیك و … تكلم می كنند )

دیاكونوف زبان ایرانی را سه دسته می داند :

1- زبان های ایرانی گروه ″ اسكیثی – خاورمیانه ، زبانهای ایرانی شرقی

2- زبان های ایرانی گروه ″ جنوب شرق ″ كه تنها نماینده ممتاز آن  زبان فارسی كهن است .

3- زبانهای ایرانی گروه ″ ایرانی غرب ″

زبانهای ایرانی گروه ″ ایران غرب ″ نیز بر اساس تقسیم بندی زبان شناسان دو دسته اند :

الف : زبان های گروه ″ شمال غرب ″ : كهن ترین آنها ″ ماد ″ یا زبان كتاب مقدس زردتشت ″ اوستا ″ است كه زبان كردی را زنده ترین تجلی آن می دانند .

ب: زبان های گروه ″ جنوب غرب ″ : خط میخی عصر هخامنشی در حریم فارس .

با استناد به شواهد تاریخی انجام گرفته می توان اذعان كرد كه زبان كردی جزو زبان های هند و ایرانی و از شاخه های زبان های هند و اروپایی است .

در ازمنه كهن هرودوت از قوم ماد كه نام آنها در كتیبیه های میخی بیستون نیز آمده ، یاد كرده است . اگر اوستا را منبع و ماخذ قرار دهیم می توان زبان اوستا  ″ بویژه گاتها″ را زبان مادها دانست . كتیبه های پادشاهان آشور در مورد اقوام ماد ، پراكندگی جغرافیایی و نام رهبران آنها در كنار اوستا ، بزرگترین منبع برای شناخت  زبان مادهاست در اوستا كلمات بسیاری می توان یافت كه هنوز هم در زبان كردی امروزی باقی مانده و مورد استفاده اند . دیاكونوف می گوید : ″ زبان اوستایی ، مهم ترین زبان در ماد باستان بوده است ، زبانی بسیار قوی و وابسته به زبان های هند و اروپایی است ، این زبان را نمی توان زبان پارسی نامید كه زبان رسمی ایرانیان است . ″ می توان گفت كه تاثیر فرهنگ های متفاوت و غالب در پذیرش زبان به عنوان یك عامل برتر توسط فرهنگ مغلوب است، بی شك ظهور ادیان مختلف در خاورمیانه و بین النهرین و ظهور و سقوط امپراطوری های بزرگ در این منطقه ، به همراه تبعات فرهنگی سیاسی و اقتصادی ناشی از آن ، زبان كردی را نیز تحت تاثیر قرار داده است .

دیدگاههای فلسفی – ایدئولوژیك همیشه زبان را تحت تاثیر و تغییر قرار  داده اند ماركسیسم برای زبان اهمیتی قائل نیست و از دیدگاه ماتریالیستی به جهان می نگرد و اقتصاد را زیر بنا می داند . در اسلام زبان در زندگی نقش حیاتی ندارد بلكه عامل محوری در اسلام اعتقاد به یزدان و اصل توحید است اما ناسیونالیسم زبان را یكی از اركان بوجود آمدن ملت و زیربنای تشكیل اجتماع می داند . ماركسیسم از دیدگاه اینترناسونالیستی تمام ملل جهان را به یك چشم می نگرد و اسلام نیز از دیدگاه توحیدی نگاهی واحد به جهانیان دارد پس نگاه ماركسیسم و اسلام از كل به جزء و دیدگاه ناسیونالیسم در نقطه مقابل آن دو ، از جزء به كل است .

هر ملتی در جهان ابتدا بر اساس زبانش شناخته شده است ملت بدون زبان ، بدون هویت نیز می باشد .  هه ژار مكریانی  می گوید : اجتماعی كه فاقد زبان و فرهنگ است زیر گام های ملل دیگر له خواهد شد . هر ملتی كه خواستار زبان و ادبیات خویش باشد ملتی زنده محسوب می شود ملت زنده نیز در صورت فقدان آزادی و گرفتاری در بند و اسارت ، از خطر نابودی رسته است . برای ملتی چون ما پاسداری از زبان كردی خویش ، جمع آوری لغات و اصطلاحات كردی ، فولكولر كردی و آموزش زبان كردی تنها وسیله زنده نگه داشتن ملت كرد  است نباید فراموش كرد كه یك ملت زنده تنها با زبان ملی خویش زنده خواهد ماند .

و نیز  درباره زبان كردی و ریشه آن منابع تاریخی چه می گویند .

غالب مستشرقین زبان ″ مید″ ی را ریشه زبان كردی و از شاخه های آن به شمار می آورند . مینورسكی و مار با آنكه از دو راه متفاوت رفته اند اما به نتایج كاملا مشابهی رسیده اند ، از دید هر دو محقق سهم مدی ها ( مادها ) در تكوین نژادی كردها مسلم به نظر می رسد . مینورسكی بر این عقیده است كه تمام لهجه های بازمانده در زبان كردی از زبان پایه قدیم و نیرومندی نشات كرده اند و آن زبان مادی است . بعضی از دانشمندان را عقیده چنان است كه گاثه ی زرتشت به زبان ″ مادی ″ است و نیز برخی برآنند كه زبان كردی كه  یكی از شاخه های زبان ایرانی است از باقی مانده های زبان ماد است .

طبری و ابن خردادبه و اصطخری به تفصیل از كردها نامبرده اند ″ كردو ″ به فتح كاف و زیادتی واو به زبان آشوری به معنای مقاتل و شجاع آمده است و در یكی از كتیبه های سرجون ملك آشور كه به خط میخی آشوری است لغت ″ كردو ″ یا ″ كاردو ″ به همین معنی استعمال شده است و بعید نیست لغت ″ گرد ″ به معنی شجاع نیز از همین اصل باشد .

دانشمند بزرگ آذربایجان احمد كسروی  در مقاله ی   كردها و لر ها  را   از   یك تبارند   می نویسد : ″ همه ی طایفه هایی كه در كوهستان های غربی ایران از حدود آسیای صغیر تا خاك فارس نشیمن داشته به نام های گوناگون كرد و لر و بختیاری و بهمئی و دیگر نام های خوانده می شوند در آغاز  اسلام   همگی این طایفه ها  جز نام   كرد نداشتند و تا آنجا   كه دانسته ایم نام ″ لر ″ نخستین بار در كتاب های اصطخری و مسعودی   دیده می شود مسعودی ″ اللریه ″ را گروهی از  كردان شمرده و اصطخری  هم از ″ بلاد اللور ″ سخن می راند . ″

پرفسور سایس می گوید : مادها عشایر كرد بوده و در شرق ( غرب ایران امروز ) سكونت داشته اند و ولایات آنها تا جنوب بحر خزر ادامه داشته و زبان آنها آریایی و از نژاد خالص  آریایی هستند . سیسیل . جی . ادموندز می گوید : به گمان من بنابر جهات و موجبات جغرافیایی و زبان شناسی می توان گفت كردهای امروز نمایندگان مادها و سومین سلطنت بزرگ شرق هستند .

دار مستتر می گوید : اوستای زرتشت به زبان مادی نگاشته شده است . مینورسكی می گوید : هر تحقیقی در مورد كرد و زبان كردی باید مبتنی بر ماد و زبان مادی باشد . برخی مورخان و زبان شناسان كرد از جمله پرفسور محمد امین زكی بیگ ، توفیق وهبی ، دكتر محمد امین اورامانی با مقایسه واژگان اوستای زرتشت و زبان كردی امروز مدعی هستند كه زبان كردی در مقایسه با زبان فارسی به اوستای زرتشت نزدیك تر است . زرتشت در سال ( 660 ق . م ) در ارومیه  1   امروزی به دنیا آمده و در همان جا نیز بزرگ شده است . دكتر بهزاد خوشحالی می گوید : زبان كردی از زبان های غنی و زنده ی جهان بوده از لحاظ آهنگ و سبك و صوت تنها یك رقیب در كنار خود می بیند وآن زبان فرانسوی است .

با مقدمه ای بر تعریف زبان و ریشه زبان كردی كه در بالا ذكرشد به سراغ لهجه های زبان كردی می رویم و ابتدا به این سوال پاسخ می دهیم كه عوامل به وجود آورنده لهجه ها در زبان كردی چه چیزهایی هستند ؟ یكی از عوامل مهمی كه سهم عمده ای در بوجود آمدن لهجه های گوناگون زبان كردی داشته است عامل جغرافیایی است ، شاهد زنده بر مدعای ما نوع و كیفیت تاثیر زبان های تركی ، عربی و فارسی بر مناطق مختلف كردنشین است به گونه ای كه میزان تاثیر این زبان ها در مناطق مختلف كردستان یكسان نیست . تجزیه ی كردستان در قرن هفدهم و متعاقب آن در قرن بیستم می تواند یكی دیگر از عوامل بوجود آوردنده ی لهجه های كردی باشد . وقتی یك كرد كرمانج حرف می زند شما متوجه می شوید كه زبانش تحت تاثیر زبان تركی قرار گرفته است اما وقتی یك كلهر حرف می زند شما متوجه می شوید كه لغات فارسی در زبانش بكار می برد و زبان او تحت تاثیر زبان فارسی قرار گرفته است . حال به بررسی گویش های زبان كردی می پردازم از آنجا كه زبان شناسان ، شرق شناسان و مورخان غیر كرد و بسیاری از دانشمندان و زبان شناسان كرد به تقسیم بندی های گوناگونی از زبان كردی و گویش های آن پرداخته اند و تقریبا تقسیم بندی مشابهی را عنوان كرده اند  به تعدادی از این نمونه ها اشاره خواهم كرد و در پایان به  تقسیم بندی خویش  از زبان كردی می پردازم ،امید آن دارم كه مورد قبول  خوانندگان و زبان پژوهان گرانسنگ  قرار گیرد.

مینورسكی زبان كردی را به لهجه های مختلف تقسیم بندی می كند :

2- زبان جنوب شامل : كرمانشاه – سنندج و   2 -زبان شرق شامل : سلیمانیه – مهاباد

3- زبان غربی كه شامل منطقه خاصی نیست و در سراسر كردستان متداول است

ایرادی كه به تقسیم بندی مینورسكی وارد است این است كه او لهجه ها را فقط بر اساس موقعیت جغرافیایی تقسیم بندی نموده است .

امیر شرف خان بدلیسی به استناد به دستور زبان ، زبان كردی را به چهار دسته تقسیم بندی كرده است : 1- كرمانجی  2- سورانی  3- كلهری  4- لری

توفیق وهبی ، زبان كردی را مركب از لهجه های زیر می داند :

1- كرمانجی

                 الف : كرمانجی شمال از شاخه های زیر بوجود آمده است . بادینانی – بوتانی – آشتیانی – حكاری و بایزیدی

                 ب : كرمانجی جنوب از شاخه های زیر بوجود آمده است . مكری – مهابادی – سورانی – اربیلی – سلیمانیه – كركوكی – سنندجی و اردلانی

2- لری شامل : بختیاری – لكی – فیلی – كلهری و ممسنی

3- گوران شامل : باجلانی – كاكه یی – زنگنه و هورامانی

4- زازایی

ایرادی كه به تقسیم بندی توفیق وهبی وارد است این است كه در دسته بندی لهجه كرمانجی جنوب ″ مكری و مهابادی ″ و ″ سلیمانیه و كركوك ″ و ″ سنندجی و اردلانی ″ به هم آمیخته تفاوتی چندان در میان آنها دیده نمی شود .

پرفسور محمد امین زكی بیگ می گوید : لهجه های زبان كردی چند دسته اند بزرگترین آنها لهجه كرمانجی است ، به استناد به كتاب شرفنامه ملت كرد را چهار دسته می داند . كرمانج – كلهر – گوران – لر .

استاد خال زبان كردی را به چهار دسته تقسیم می كند

1- زازا

2- كرمانجی راست شامل : سورانی – بابانی –مكریانی – اردلانی – كلهری – گورانی

3- كرمانجی چپ شامل : شمالی – بوتانی – بادینانی – حكاری – بایزیدی – شمدینانی

4- لری شامل : بختیاری – لكی – فیلی

ایرادی كه به این تقسیم بندی وارد است این است كه گورانی و كلهری خود گویش های مستقل هستند و در زیر شاخه كرمانجی راست نمی گنجد .

در پایان تقسیم بندی های زبان كردی باید گفت كه غالب زبان شناسان بر وجود چهار لهجه اصلی زبان كردی اتفاق نظر دارند .

بررسی فونتیك ( Phonetic ) ، گرامر و كلمات كردی مبنای علمی برای تقسیم بندی گویش های كردی است بر همین اساس و با كمك از نظریات و تحقیق پژوهشگران ، زبان شناسان ، مستشرقین و مورخان كه در بالا ذكر تعدادی از آنها آمده است زبان كردی را بر چهار گویش عمده و اصلی تقسیم بندی می نمایم و به جزئیات هر گویش خواهم پرداخت .

1- گویش كرمانجی شمال شامل گونه های بادینانی – بوتانی – آشتیانی – قوچانی – حكاری –بایزیدی – شمدینانی – جزیره ای

حوزه ی جغرافیایی گویش كرمانجی شمال در مناطق كرد نشین : دیار بكر – جزیره – ارزروم – هركی – شكاك- بایزید – حكاری – ماردین – وان – بتلیس – آگری – شمدینان – دهوك – زاخو – عمادیه –سنجار – عقره – عفرینی – ارومیه – سلماس – ماكو –نقده – برادوست – ترگور – مرگور-  كردهای قوچان  در شمال خراسان ایران – جلالی – دومبلی – كردهای ارمنستان – حسكه – قامیشلی – حلب – مناطق كردنشین آناتولی –ایروان – باروكلی در كوههای آرارات – تور عابدین – موش -  دوگو – ارزنجان – خرپوت – موصل – آمیدی – كوههای شنگار – سیواس – ملاطیه – اورفا – سلماس – كردهای (بجنورد – شیروان – درگز – كلات – گیلان – مازندران – نور – كلاردشت ) كردهای چاوان .

گویش كرمانجی شمال بیش از 22 میلیون گویشور كردی دارد كه بیشترین درصد گویشوران كرد را رغم می زند و حدود 49% از جمعیت ملت كرد به این گویش تكلم می كنند .

2- گویش كرمانجی جنوب شامل گونه های سورانی – مكریانی – اردلانی – بابانی – جافی

حوزه جغرافیایی گویش كرمانجی جنوب در مناطق كردنشین : مهاباد – بوكان – سردشت – بانه – پیرانشهر – نقده – اشنویه – سلیمانیه – كركوك – اربیل ( هه ولیر ) – موصل – رواندز – چمچمال – شقلاوه – كویه – قلعه دیزه – مریوان – سقز – تكاب – سنندج – دیواندره – لیلاخ – روانسر – گروس – شوانی – سول ئاوا – جوانرود – ثلاث باباجانی – دوكان – كفری – كلار

گویش كرمانجی جنوب بیش از 10 میلیون گویشور كردی دارد و حدود 22% جمعیت ملت كرد به این گویش تكلم می كنند .

3- گویش كلهری – لری شامل گونه های كلهری – لری – لكی – فیلی – بختیاری

حوزه جغرافیایی گویش كلهری – لری در مناطق كردنشین : كرمانشاه – اسلام آباد – ایوان – صحنه – كنگاور – كردهای همدان – قصرشیرین – گیلان – سومار – شیروان چرداول – هلیلان – زردلان – لومار – موسیان – ایلام – دهلران – آبدانان – سنقر كلیائی – قروه – بیجار – مهران – خانقین – مندلی – بیره ی – بدره – خرم آباد – كوهدشت – چوار – اركوازی – زرنه – كارزان – سرپل ذهاب – ممسنی – كرند – هرسین - تویسركان – اسد آباد – بیستون – سنجابی – دالاهو – پشت كوه و پیش كوه – میش خاص – هفت چشمه – دره شهر – پهله زرین آباد – مورموری – سراوبازان – ماهیدشت – كامیاران – خوران – چمچمال صحنه – چهارمحال بختیاری ( شهركرد ) – زرباتیه – خسروی – اركواز ملكشاهی – ریژاو – دزفول – الشتر – دینور – بروجرد – الیگودرز – هفت گلی – سوسنگرد – پلدختر – نیریز – كوت – كوه گلویی – تعدادی  از كردهای دشت شهرزور كه از اهالی ایوان – گیلان – ملكشاهی و خزل می باشند – ایل ملكشاهی – ایل كلهر – ایل سنجابی – ایل خزل – ایل اركوازی – ایل شوهان

گویش كلهری - لری بیش از 10 میلیون گویشور كرد دارد كه حدود 22%  جمعیت ملت كرد به این گویش تكلم می كنند .

4- گویش گورانی – زازایی شامل گونه های اورامانی – زازایی - گورانی

حوزه جغرافیایی گویش گورانی – زازایی در مناطق كردنشین : پاوه – نوسود – ژاورود – اورامان لهون – نودشه – حلبچه – بیاره – تویله – زنگنه – كا كه ای – روژبیانی – دزلی – پیر شالیار – رزاو – نگل – میانه – بخش هایی از ( درسیم – خارپوت – معدن – ارزنجان – دیار بكر – اورفا – بتلیس)

گویش گورانی – زازایی بیش از 5/2 میلیون گویشور كرد دارد كه بیش از 5 % درصد جمعیت ملت كرد به این گویش تكلم می كنند .
علیرضا خانی- ایوان
برگرفته از وبلاگ اسعد رازیان